Ποιες χώρες θα αναλάβουν την επιχείρηση εκκαθάρισης με υποβρύχια drones και ναρκαλιευτικά – Η συμμετοχή της Ελλάδας με μία φρεγάτα και ένα πλοίο γενικής υποστήριξης, που θα είναι βάση δυτών ναρκοπολέμου
Παρά την επίτευξη εκεχειρίας, η πλήρης αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας από το Ορμούζ θα καθυστερήσει αρκετές εβδομάδες λόγω του κινδύνου από θαλάσσιες νάρκες και της ανάγκης για διεθνείς επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης. Τα Στενά του Ορμούζ έχουν ναρκοθετηθεί στην διάρκεια του πολέμου, με αποτέλεσμα η διέλευση των πλοίων να καθίσταται επικίνδυνη ακόμα και μετά την συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν για την λήξη της σύρραξης. Η κρίση αναδεικνύεται πρωτίστως ως ασφαλιστικό ζήτημα, καθώς η κατακόρυφη αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου διέκοψε το εμπόριο πριν καν επιβληθούν στρατιωτικοί αποκλεισμοί.
Το ιρανικό Press TV αναφέρει ότι 11 ιρανικά πλοία διέπλευσαν την περιοχή του «ναυτικού αποκλεισμό» των ΗΠΑ στο Στενό του Ορμούζ, μετά την οριστικοποίηση του κειμένου του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον.
Ιρανικό πλοίο στα Στενά του Ορμούζ (Reuters)
Επιχείρηση «αποναρκοθέτηση» στα Στενά του Ορμούζ
Η αποστολή αποναρκοθέτησης στα Στενά του Ορμούζ αντιμετωπίζει μια σειρά από σημαντικές επιχειρησιακές, χρονικές και γεωπολιτικές προκλήσεις:
Μεγάλη χρονική διάρκεια της επιχείρησης: Η διαδικασία εκκαθάρισης με τη χρήση συμβατικών ναρκαλιευτικών και υπερσύγχρονων υποβρύχιων drones εκτιμάται ότι μπορεί να χρειαστεί 40 έως 50 ημέρες προκειμένου οι ναυτιλιακές και οι ασφαλιστικές εταιρείες να νιώσουν αρκετή ασφάλεια για να διαπλεύσουν το στενό. Παράλληλα, εξετάζονται σενάρια όπου η επιχείρηση, με την ανοχή του Ιράν, θα μπορούσε να διαρκέσει έξι μήνες ή ακόμα και να επεκταθεί στον έναν χρόνο. Εάν εντοπιστεί ένα ολόκληρο ναρκοπέδιο, η απομάκρυνση της απειλής μπορεί να πάρει εβδομάδες ή και μήνες.
Άγνωστος αριθμός και ποικιλία των ναρκών: Δεν είναι σαφές πόσες ακριβώς νάρκες έχει τοποθετήσει το Ιράν, παρόλο που εκτιμάται ότι διαθέτει απόθεμα έως και 1.000 ναυτικών ναρκών. Οι ομάδες αποναρκοθέτησης καλούνται να εντοπίσουν και να εξουδετερώσουν πολλαπλούς τύπους ναρκών, όπως επιπλέουσες (οι οποίες μπορούν να εκτοξευτούν από την ακτή), καθώς και νάρκες αγκυροβολημένες, συνδεδεμένες με καλώδια ή τοποθετημένες στον βυθό, οι οποίες μπορεί να ενεργοποιούνται από τον ήχο, την κίνηση ή το φως.
Απόλυτος κίνδυνος για τα πληρώματα και τα πλοία: Το διακύβευμα της επιχείρησης είναι τεράστιο, καθώς έστω και μία ναυτική νάρκη είναι αρκετή για να προκαλέσει ανθρώπινες απώλειες. Παράλληλα, η ναυτιλιακή βιομηχανία προειδοποιεί για τον κίνδυνο «περιπλανώμενων» ναρκών που ενδέχεται να μην εντοπιστούν κατά τις αρχικές επιχειρήσεις εκκαθάρισης.
Σύνθετο περιβάλλον απειλών: Πέρα από τις νάρκες, τα πλοία καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα εξαιρετικά απαιτητικό και στρεσογόνο περιβάλλον, όπου ελλοχεύουν κίνδυνοι όπως παρεμβολές ή πλαστογράφηση στα συστήματα πλοήγησης (GNSS), κίνδυνοι από μη εκραγέντα πυρομαχικά και πιθανές επιθέσεις από drones.
Γεωπολιτική αβεβαιότητα: Η ομαλή εξέλιξη της αποστολής είναι άμεσα συνυφασμένη με το ευρύτερο γεωπολιτικό κλίμα. Σε περίπτωση που καταρρεύσει η ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η επιχείρηση αποναρκοθέτησης ενδέχεται να αντιμετωπίσει περαιτέρω καθυστερήσεις ή ακόμα και να εγκαταλειφθεί πλήρως.
Ποιες χώρες μετέχουν στην αποστολή αποναρκοθέτησης του Ορμούζ
Στην επιχείρηση αποναρκοθέτησης και προστασίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ συμμετέχουν άμεσα ή βρίσκονται σε διαδικασία ανάπτυξης δυνάμεων οι εξής χώρες:
Ηνωμένες Πολιτείες: Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν ήδη ξεκινήσει επιχειρήσεις εκκαθάρισης των ναρκών, αναπτύσσοντας στην περιοχή τα αντιτορπιλικά USS Frank E. Peterson και USS Michael Murphy, ενώ στις προσπάθειες πρόκειται να προστεθούν και υποβρύχια drones.
Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία: Έχουν στείλει πολεμικά πλοία και ναρκαλιευτικά στη Μέση Ανατολή ενόψει των επιχειρήσεων. Η Γαλλία, ειδικότερα, διαθέτει ήδη στην ευρύτερη περιοχή το πυρηνοκίνητο αεροπλανοφόρο «Σαρλ ντε Γκωλ» και σχεδιάζει την άμεση αξιοποίηση μαχητικών αεροσκαφών για αποστολές επιτήρησης.
Ελλάδα: Η χώρα θα συνδράμει στη διευρυμένη επιχείρηση εντάσσοντας μία φρεγάτα τύπου MEKO, στην οποία θα επιβαίνουν εξειδικευμένες ομάδες ναρκαλιευτών, καθώς και ένα πλοίο γενικής υποστήριξης (ΠΓΥ), που θα είναι βάση δυτών ναρκοπολέμου. Αυτή τη στιγμή, άλλωστε, η φρεγάτα «Ψαρά» (F-454) επιχειρεί στην Ερυθρά Θάλασσα, συνοδεύοντας εμπορικά πλοία στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής αποστολής «Ασπίδες».
Ιταλία, Ιαπωνία και Καναδάς: Oι χώρες αυτές εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, μαζί με τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία, προτείνοντας επίσημα τη δημιουργία της συγκεκριμένης αμυντικής αποστολής συνοδείας και εκκαθάρισης ναρκών. Μάλιστα, η Ιταλία, όπως και η Ολλανδία, διαθέτουν δυνάμεις που, σύμφωνα με τον Γάλλο πρόεδρο, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν γρήγορα στο πεδίο.
Τέλος, ο σχεδιασμός της αποστολής λαμβάνει ευρεία διεθνή διάσταση, καθώς σε σχετικές συζητήσεις (όπου εκπροσωπήθηκαν συνολικά 38 κράτη) συμμετέχουν επίσης χώρες όπως η Αυστραλία, η Νότια Κορέα, το Μπαχρέιν και το Κατάρ, μαζί με περισσότερες από δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες.
«Τέλη υπηρεσιών» από το Ιράν στο Ορμούζ
Το Ιράν ξεκαθαρίζει ότι δεν σχεδιάζει να επιβάλει παραδοσιακά «διόδια» (tolls) για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά επιμένει ότι τα πλοία θα πρέπει να καταβάλλουν «τέλη» (fees) ως αντάλλαγμα για συγκεκριμένες υπηρεσίες που θα τους παρέχονται.
Αν και η Τεχεράνη δεν έχει δημοσιεύσει ακόμα κατάλογο με τις ακριβείς υπηρεσίες, Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επισημάνει ότι τα τέλη αυτά θα συνδέονται με:
Υπηρεσίες πλοήγησης (pilotage) και ναυτιλιακής συνδρομής
Περιβαλλοντικές υπηρεσίες και περιβαλλοντική παρακολούθηση.
Διαχείριση της θαλάσσιας κυκλοφορίας.
Διαχείριση και αποκομιδή απορριμμάτων.
Λιμενικές υπηρεσίες.
Για την υποστήριξη αυτού του σχεδίου, το Ιράν προχώρησε τον Μάιο στη σύσταση μιας νέας αρχής, η οποία θα επιβλέπει τη θαλάσσια διοίκηση στην περιοχή και θα είναι υπεύθυνη για την έκδοση «αδειών ασφαλούς διέλευσης». Μάλιστα, κατά τη διάρκεια του πρόσφατου πολέμου, υπήρξαν αναφορές ότι το Ιράν επέτρεψε την επιλεκτική διέλευση ορισμένων πλοίων θέτοντας ως όρο την καταβολή ποσού ύψους 2 εκατομμυρίων δολαρίων ως «διόδιο».
Η νομική και γεωπολιτική διαμάχη
Αυτή η διάκριση μεταξύ «διοδίων» και «τελών υπηρεσιών» αποτελεί τον πυρήνα μιας έντονης νομικής διαμάχης. Σύμφωνα με το διεθνές ναυτικό δίκαιο, τα κράτη δεν επιτρέπεται να χρεώνουν απλώς για το δικαίωμα διέλευσης από ένα φυσικό διεθνές στενό όπως το Ορμούζ, αλλά επιτρέπεται να χρεώνουν για πραγματικές υπηρεσίες που παρέχονται.
Ωστόσο, νομικοί εμπειρογνώμονες και επικριτές προειδοποιούν ότι εάν το Ιράν καταστήσει υποχρεωτική την πληρωμή αυτών των υπηρεσιών απλώς για να επιτρέψει την πρόσβαση στο Στενό, τότε το «τέλος» μετατρέπεται πρακτικά σε «διόδιο» με άλλο όνομα. Αυτό δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες στον ναυτιλιακό κόσμο, καθώς η επιβολή μιας τέτοιας πρακτικής θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο και για άλλες σημαντικές διεθνείς υδάτινες οδούς ανά τον κόσμο.
